Ucząc się o prawie autorskim,  zaczyna się od omówienia podziału na autorskie prawa majątkowe i autorskie prawa osobiste.  O tych drugich, w życiu codziennym mówi się zwykle mniej. Może dlatego, że nie kojarzą się z zyskiem? Zupełnie niesłusznie

Chciałabym wytłumaczyć Wam czym są autorskie prawa osobiste i dlaczego możemy sporo zapłacić za ich naruszenie. Żeby Was nie zamęczyć, poruszę tylko najważniejsze kwestie.

Omówmy sobie najbliżej mnie leżący przedmiot, który jest jednocześnie „dziełem” wg prawników. Niech będzie kalendarz, który leży zaraz obok. Kartki poszczególnych miesięcy w kalendarzu zostały zaprojektowane przez czterech różnych autorów. Wydając taki kalendarz i chcąc uszanować wszystkie prawa autorskie twórców nie wystarczy tylko zgoda na publikację.

Art. 16. [ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych]
Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, autorskie prawa osobiste chronią nieograniczoną w czasie i nie podlegającą zrzeczeniu się lub zbyciu więź twórcy z utworem, a w szczególności prawo do:

1) autorstwa utworu,

2) oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo,

3) nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania,

4) decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności,

5) nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.

Zgodnie z powyższym jest bardzo istotne, czy poszczególni autorzy chcą zostać oznaczeni w kalendarzu i w jaki sposób. Fakt, że są współautorami nie ma znaczenia – o swoich autorskich prawach osobistych, mogą decydować oddzielnie:

  • Autor może stwierdzić, że wstydzi się projektu na kwiecień i woli zostać anonimowy.
  • Inny autor, chcąc kreować swój wizerunek może domagać się oznaczenia go pseudonimem artystycznym.
  • Następnie, zgodnie z pkt.3 wydawca nie może bez konsultacji obrabiać graficznie projektu, zmieniać jego wymiary  itp, ponieważ w ten sposób ingeruje w elementy twórcze utworu.

przy czym:

„Nie każda zmiana dowolnego elementu treści lub formy utworu narusza prawo do jego integralności (art. 16 pkt 3 pr. aut.), lecz tylko taka jego zmiana, która «zrywa» lub «osłabia» więź twórcy z utworem, usuwa lub narusza więź między utworem a cechami indywidualizującymi jego twórcę” wyrok SA w Krakowie z dnia 29 października 1997 r., I ACa 477/97

Wszystkie te pretensje będą zasadne jeśli udowodni się jednocześnie naruszenie osobistego stosunku twórcy do dzieła – więzi twórcy z utworem. Jeśli nie rozumiesz co to znaczy, nie przejmuj się. Sądy wiedzą o „więzi twórcy z utworem” prawie tyle samo co Ty.

Strona z Pana Kalendarza. Autorami projektu są Ola Dębniak, Palina Rek-Gromulska (Cuda Wianki Studio) oraz Joanna Walczykowska i Mateusz Kowalski (Oku miłe).

Art.16 posiada w sobie również magiczny zwrot „w szczególności” co oznacza, że przepis ten można rozszerzać. W literaturze zwykle podaje się, że chodzi zwykle o „prawo dostępu do utworu” z art.52.ust.3, „prawo wycofania utworu z obiegu” art.56 i możność sprzeciwieniu się zniszczenia dzieła.

Dlaczego pamiętanie o autorskich prawach osobistych to bardziej pieniądze niż kurtuazja?

1. Bez zgody co do braku naruszeń praw osobistych nie można wykonywać praw majątkowych. Mówiąc inaczej, autorskim prawom osobistym przysługuje pierwszeństwo przed prawami majątkowymi. Może mieć to realne znaczenie gdy trwają spory o integrowanie w dzieło czy decydowaniu o pierwszeństwie publikacji.

2. Jeśli naruszenie było zawinione (ktoś świadomie naruszył prawo lub nie dochował staranności w swoich działaniach mimo, że mógł) można domagać się zadośćuczynienia na rzecz twórcy albo przekazania pieniędzy na cel społeczny. Oprócz tego są dostępne lżejsze kary, jak obowiązek zaniechania działania czy usunięcia skutków. Jest to tylko względnie lżejsza kara, ponieważ wycofanie całego nakładu kalendarza mogłoby się wiązać z dużym kosztem.

Poniżej pełny przepis dotyczący konsekwencji naruszenia autorskich praw osobistych:

 Art. 78. [ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych]
1. Twórca, którego autorskie prawa osobiste zostały zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania. W razie dokonanego naruszenia może także żądać, aby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności aby złożyła publiczne oświadczenie o odpowiedniej treści i formie. Jeżeli naruszenie było zawinione, sąd może przyznać twórcy odpowiednią sumę pieniężną tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub – na żądanie twórcy – zobowiązać sprawcę, aby uiścił odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez twórcę cel społeczny.
2. Jeżeli twórca nie wyraził innej woli, po jego śmierci z powództwem o ochronę autorskich praw osobistych zmarłego może wystąpić małżonek, a w jego braku kolejno: zstępni, rodzice, rodzeństwo, zstępni rodzeństwa.
3. Jeżeli twórca nie wyraził innej woli, osoby wymienione w ust. 2 są uprawnione w tej samej kolejności do wykonywania autorskich praw osobistych zmarłego twórcy.
4. Jeżeli twórca nie wyraził innej woli, z powództwem, o którym mowa w ust. 2, może również wystąpić stowarzyszenie twórców właściwe ze względu na rodzaj twórczości lub organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, która zarządzała prawami autorskimi zmarłego twórcy.

Dla tych, którzy mają wątpliwości- to nie jest notka sponsorowana ;)